definitie van paradigma

Een paradigma is een model of patroon dat wordt gedragen in een wetenschappelijke of epistemologische discipline of, op een andere schaal, in andere contexten van een samenleving.

Het woord "paradigma" komt uit het Grieks en betekent "model" of "voorbeeld". De opvatting van het paradigma dateert uit de late jaren zestig en verwijst naar een bepaald model van denken of interpretatie van entiteiten dat overeenkomt met een bepaalde discipline en sociaal-historische context. In elk geval is het concept breed en kan het verwijzen naar een model dat zo complex is als de verklaring van een bepaald wetenschappelijk fenomeen en naar iets zo informeel en variabel als de interpretatie van sociale relaties.

In beide gevallen veronderstelt een paradigma een bepaald begrip van dingen dat een bepaalde manier van denken boven anderen bevordert.

Voor de wetenschap wordt het idee van het paradigma geassocieerd met het idee van de wetenschapper Thomas Kuhn in zijn boek "The Structure of Scientific Revolutions". Voor hem wordt een paradigma gedefinieerd als dat wat moet worden waargenomen en onderzocht; het soort vragen dat gesteld moet worden om antwoorden te vinden rond een doelstelling; de structurering van deze vragen; en de interpretatie van wetenschappelijke resultaten.

Vanuit dit type interpretatie vormt het paradigma in feite een model van hoe wetenschappelijk onderzoek en experimenten moeten worden uitgevoerd, met het idee dat dit model kan worden gerepliceerd. In de wetenschappelijke praktijk is een paradigma echter veel meer dan een experimenteel model, het reageert ook op de manier waarop actoren in het wetenschappelijke veld wetenschap begrijpen, denken en doen.

Hetzelfde geldt op sociale schaal. Bijvoorbeeld in termen van hoe samenlevingen op een bepaald moment in de geschiedenis de wereld op de een of andere manier begrijpen.

Als je erover praat "paradigmaverschuiving"dan wordt er verwezen naar de evolutie van het denken die in disciplines en samenlevingen door de geschiedenis heen plaatsvindt en die de opkomst van een nieuw heersend denkmodel bevordert.