definitie van gecultiveerde woorden

In gewone taal is het belangrijkste dat communicatie effectief is, dat wil zeggen dat de sprekers elkaar begrijpen. In sommige contexten gebruiken mensen ongebruikelijke woorden. Het zijn de gecultiveerde woorden. Het zijn die termen die opvallen door hun beperkte gebruik. Ze zijn typerend voor geleerde mensen en academische en zeer gespecialiseerde velden.

In dagelijkse en alledaagse communicatie is het niet nodig om gecultiveerde woorden (ook wel cultismen genoemd) te gebruiken. Als iemand het op een ongerechtvaardigde manier doet, kan hij of zij als een pedant worden beschouwd, dat wil zeggen dat hij een hooghartige, niet erg hechte en elitaire houding heeft.

Er is geen vuistregel over wanneer je gecultiveerde woorden moet gebruiken en wanneer niet. Het juiste gebruik is afhankelijk van de situatie van de luidsprekers. In een academische handeling (de presentatie van een proefschrift bijvoorbeeld) is het noodzakelijk om cultisme te gebruiken, aangezien een specifieke kennis gespecialiseerde terminologie impliceert, wat niet vaak voorkomt in het dagelijks leven. In de professionele sfeer worden ook gecultiveerde woorden gebruikt, omdat het noodzakelijk is om nauwgezet en nauwkeurig over te brengen bij het uitleggen van informatie. Dit is wat vaak gebeurt in de geneeskunde, waar specialisten in elke branche een zeer technisch vocabulaire moeten gebruiken en patiënten er niet bekend mee zijn. Om deze reden vragen we hem om ons gezondheidsprobleem op een eenvoudige manier uit te leggen als we naar het kantoor van de dokter gaan.

Hetzelfde idee kan op veel manieren worden uitgedrukt. Op een eenvoudige manier, met duidelijke woorden die door de overgrote meerderheid worden begrepen of, integendeel, met gecultiveerde woorden. In het laatste geval kan de spreker een probleem hebben als de gesprekspartner de betekenis van cultismen niet kent. Om deze ongemakkelijke situaties te vermijden, is het handig om beschaafde woorden te beperken tot zeer specifieke situaties.

Een andere eigenaardigheid van cultisme is dat er soms verwarring bestaat over de vraag of ze dat echt zijn of niet. Iemand kan zeggen dat een woord gecultiveerd is (bijvoorbeeld het bijvoeglijk naamwoord teruggetrokken) terwijl het hem in werkelijkheid vreemd lijkt omdat het een beetje vocabulaire heeft.

Er zijn termen die als cultus kunnen worden beschouwd: tremebundo (angstaanjagend), flauw (met weinig gratie), uberrimo (dat veel voorkomt) of epitheton (bijvoeglijk naamwoord). Een ander voor de hand liggend geval van cultismen is het gebruik van latinismen: alter ego, cogito, culmen of desideratum. Dit zijn woorden die niet vaak mogen worden gebruikt, tenzij de context dit rechtvaardigt (bijvoorbeeld een bijeenkomst van leraren Latijn).